Vietnam
United States
Australia
China
Giữa những khu rừng lạnh ẩm của đảo Tasmania, khi hoàng hôn dần tan vào bóng tối, thiên nhiên bắt đầu chuyển mình theo một nhịp rất khác. Tiếng lá khô vỡ vụn dưới chân thú rừng, tiếng côn trùng rỉ rả giữa màn đêm, và đôi khi là một âm thanh gầm gừ khàn đặc, dữ dội đến mức khiến người lần đầu nghe phải khựng lại. Đó là âm thanh của Quỷ Tasmania – một trong những loài động vật hoang dã đặc biệt nhất của nước Úc. Cái tên khiến nhiều người liên tưởng đến sự hung dữ. Ngoại hình với bộ lông đen tuyền, thân hình rắn chắc, cái đầu lớn và bộ hàm mạnh mẽ càng làm hình ảnh ấy trở nên rõ nét hơn. Nhưng nếu chỉ nhìn Quỷ Tasmania bằng vẻ ngoài dữ dằn, chúng ta sẽ bỏ lỡ câu chuyện đáng kinh ngạc phía sau loài vật này – một câu chuyện về tiến hóa, sinh tồn, bệnh dịch hiếm gặp và nỗ lực bảo tồn được cả thế giới quan tâm.
Quỷ Tasmania không chỉ là một loài thú quý hiếm. Với giới khoa học, đây là một mắt xích sinh thái quan trọng. Với trẻ em, đây là sinh vật vừa lạ lùng vừa cuốn hút. Còn với những người yêu thiên nhiên, bắt gặp Quỷ Tasmania ngoài đời là một trải nghiệm gần như chỉ có thể tìm thấy ở một góc rất riêng của nước Úc.
Quỷ Tasmania là gì? Vì sao loài vật này đặc biệt đến vậy?
Quỷ Tasmania có tên khoa học là Sarcophilus harrisii, là loài thú có túi ăn thịt lớn nhất còn tồn tại trên thế giới hiện nay. Trước đây, Úc từng là quê hương của nhiều loài thú có túi săn mồi cỡ lớn, nhưng theo thời gian, phần lớn đã tuyệt chủng. Quỷ Tasmania là một trong những đại diện cuối cùng còn sót lại của nhánh tiến hóa đặc biệt ấy.
Một con trưởng thành thường dài khoảng 55–65 cm, nặng trung bình từ 6–14 kg tùy giới tính và điều kiện sống. Nếu so với các loài săn mồi nổi tiếng khác, kích thước này không lớn. Nhưng điều khiến Quỷ Tasmania trở nên đáng nể nằm ở tỷ lệ sức mạnh so với cơ thể. Theo Australian Museum, lực cắn của Quỷ Tasmania thuộc nhóm mạnh nhất nếu xét trên tỷ lệ kích thước cơ thể trong thế giới động vật có vú ăn thịt cỡ nhỏ. Chúng có thể nghiền nát xương, cắn xuyên lớp da dày và gần như tận dụng toàn bộ xác con mồi — từ thịt, nội tạng cho đến xương. Điều đó khiến Quỷ Tasmania trở thành “đội dọn vệ sinh sinh học” của tự nhiên. Chúng giúp loại bỏ xác động vật, hạn chế vi khuẩn phát triển và góp phần giữ cân bằng cho hệ sinh thái. Nếu thiếu đi loài vật này, tác động dây chuyền đến môi trường sống có thể lớn hơn nhiều người tưởng.
Vì sao Quỷ Tasmania chỉ còn sống ở đảo Tasmania?
Đây là câu hỏi khiến nhiều du khách bất ngờ khi tìm hiểu về động vật hoang dã ở Úc. Hàng nghìn năm trước, tổ tiên của Quỷ Tasmania từng phân bố rộng trên đất liền Australia. Tuy nhiên ngày nay, quần thể hoang dã tự nhiên của chúng gần như chỉ còn tập trung chủ yếu trên đảo Tasmania — hòn đảo nằm phía nam lục địa, ngăn cách bởi eo biển Bass Strait.
Giới khoa học cho rằng có ba nguyên nhân lớn dẫn đến sự biến mất của Quỷ Tasmania trên đất liền.
- Nguyên nhân thứ 1: Đó là sự xuất hiện của chó Dingo, một loài săn mồi hiệu quả với khả năng cạnh tranh nguồn thức ăn mạnh mẽ. Áp lực từ loài săn mồi này khiến Quỷ Tasmania dần mất lợi thế sinh tồn.
- Nguyên nhân thứ 2: Đến từ thay đổi môi trường sống: cháy rừng, biến động khí hậu và tác động của con người lên hệ sinh thái.
- Nguyên nhân thứ 3: Đây là yếu tố cứu loài, chính là sự cô lập địa lý của Tasmania. Chính vùng biển ngăn cách đã vô tình tạo nên một “pháo đài sinh học”, giúp quần thể Quỷ Tasmania tránh được nhiều áp lực từng xóa sổ chúng ở đất liền.
Nhờ vậy, Tasmania trở thành thành trì cuối cùng của loài vật mang tính biểu tượng này.
Dữ dằn nhưng không phải sát thủ máu lạnh
Cái tên Quỷ Tasmania khiến nhiều người nghĩ đến một kẻ săn mồi hung hãn, luôn trong trạng thái sẵn sàng tấn công. Thực tế lại khác.
Phần lớn thức ăn của Quỷ Tasmania là xác thối, động vật nhỏ, chim, côn trùng, bò sát và những nguồn thức ăn chúng có thể kiếm được trong đêm. Chúng là loài ăn xác hiệu quả hơn là thợ săn chuyên nghiệp kiểu mèo lớn. Tiếng gầm dữ dội mà nhiều người nghe thấy chủ yếu là cách chúng giao tiếp: tranh thức ăn, xác lập thứ bậc, thu hút bạn tình hoặc cảnh báo đối thủ. Một cá thể trưởng thành có thể ăn lượng thức ăn tương đương gần 40% trọng lượng cơ thể chỉ trong một bữa — con số rất lớn nếu so với các loài thú ăn thịt có kích thước tương đương.
Căn bệnh DFTD – cuộc khủng hoảng chưa từng có trong tự nhiên
Nếu thiên nhiên đã tạo ra Quỷ Tasmania như một chiến binh sinh tồn, thì mối đe dọa lớn nhất của chúng lại đến từ thứ gần như không ai ngờ tới một dạng ung thư có thể lây truyền. Căn bệnh này được gọi là Devil Facial Tumour Disease (DFTD) — một trong số rất ít dạng ung thư truyền nhiễm từng được ghi nhận trong thế giới động vật. Khối u thường xuất hiện quanh miệng, mặt hoặc cổ, sau đó phát triển nhanh, khiến con vật không thể ăn uống bình thường, suy kiệt dần và chết trong vài tháng đến hơn một năm tùy mức độ tiến triển.
Điều đáng sợ nằm ở cơ chế lây lan: qua vết cắn. Trong quá trình tranh thức ăn hoặc giao phối, Quỷ Tasmania thường cắn nhau. Các tế bào ung thư theo đó truyền trực tiếp từ cá thể bệnh sang cá thể khỏe.
Từ giữa thập niên 1990, DFTD đã khiến quần thể Quỷ Tasmania giảm mạnh, với một số khu vực ghi nhận mức sụt giảm hơn 80%.
Hành trình cứu Quỷ Tasmania và hy vọng cho thiên nhiên hoang dã Úc
Tin vui là câu chuyện của Quỷ Tasmania chưa đi đến hồi kết. Chính quyền Tasmania, các viện nghiên cứu, tổ chức bảo tồn và nhiều chương trình nhân giống đã cùng bắt tay trong một chiến dịch dài hơi nhằm cứu loài vật này khỏi nguy cơ tuyệt chủng.
Các chương trình đang được triển khai bao gồm:
- xây dựng quần thể “sạch bệnh” trong khu bảo tồn
- Nghiên cứu gene kháng bệnh tự nhiên
- Phục hồi môi trường sống
- Tái thả cá thể khỏe mạnh về tự nhiên
- Theo dõi đa dạng di truyền để bảo tồn lâu dài
Một số quần thể hiện đã cho thấy dấu hiệu thích nghi tốt hơn với bệnh DFTD — tín hiệu cho thấy thiên nhiên có thể đang tự tạo ra cơ chế kháng bệnh.
Nếu muốn tận mắt nhìn thấy Quỷ Tasmania ngoài đời
Không phải sở thú. Không phải màn hình phim tài liệu. Mà là giữa thiên nhiên nguyên sơ của Tasmania – nơi rừng bạch đàn trải dài, không khí lạnh mang theo mùi đất ẩm, và màn đêm thực sự thuộc về thế giới hoang dã. Nếu may mắn, bạn có thể bắt gặp một con Quỷ Tasmania bước ra từ bóng tối, đôi tai đỏ hồng lên vì hưng phấn, chiếc mũi liên tục đánh hơi, ánh mắt cảnh giác nhưng đầy bản năng sinh tồn. Khoảnh khắc ấy rất khác với mọi trải nghiệm du lịch thông thường. Nó khiến con người cảm thấy nhỏ bé – nhưng cũng gần gũi hơn với thiên nhiên.
Kết luận
Giữa vô vàn loài động vật biểu tượng của nước Úc, Quỷ Tasmania vẫn luôn mang một vị trí rất riêng – hoang dã, bí ẩn và đầy sức sống nguyên bản. Đằng sau tiếng gầm dữ dội và vẻ ngoài có phần đáng sợ là một loài thú có túi giữ vai trò quan trọng trong cân bằng sinh thái, đồng thời là minh chứng sống động cho sức mạnh thích nghi kỳ diệu của thiên nhiên. Câu chuyện của Quỷ Tasmania không chỉ là hành trình sinh tồn trước bệnh dịch và biến động môi trường, mà còn là lời nhắc rằng mỗi loài vật trong tự nhiên đều có một giá trị không thể thay thế. Và có lẽ, càng hiểu về Quỷ Tasmania, chúng ta càng thêm trân trọng vẻ đẹp hoang sơ, mong manh nhưng vô cùng kiên cường của thiên nhiên nước Úc. Nếu bạn yêu những trải nghiệm chạm thật vào thiên nhiên hoang dã, hãy một lần đặt chân đến Tasmania — nơi mỗi hành trình không chỉ là khám phá một vùng đất, mà còn là cơ hội lắng nghe nhịp sống nguyên bản nhất của nước Úc
